Wyobrażenia lęku

W dziejach ekspresji i symboliki lęku w sztuce można by wyróżnić trzy okresy. W pierwszym, trwającym od prehistorii do średniowiecza, wyobrażenia plastyczne dotyczące lęku przedstawiały najczęściej jego personifikację w formie mniej lub bardziej realistycznej. Okres ten można by nazwać przed- psychologicznym, gdyż głównie uwidaczniano domniemane przyczyny tej emocji, a mniej interesowano się podmiotem lęku – człowiekiem i jego przeżyciami.

Erynie prześladowały tych, co łamali prawo, a ich łacińska nazwa Furie wywodzi się z czasownika furere (szaleć, być szalonym). W tym źródłosłowie ukryta jest jakby przyjęta w świecie antycznym teoria o psychogennej i moralnej etiologii chorób psychicznych. Jej różne wersje traktujące chorobę jako karę za nieprzestrzeganie norm etycznych i moralnych można prześledzić w historii psychiatrii aż do dzisiaj. Furie personifikujące wyrzuty sumienia, dręczące grzesznika, zdolne były doprowadzić go do obłędu. W świetle tego mitu choroba psychiczna i lęk przed nią były jedną z najgorszych kar. jaka może spotkać człowieka.

Obawę przed elementarnymi siłami natury uosabiał w mitologii greckiej Pan, opiekun dzikiej przyrody i siewca panicznego lęku. Termin ten przetrwał do dzisiaj dla określenia gwałtownych, nieopanowanych reakcji lękowych w skrajnie dramatycznych i nieoczekiwanych sytuacjach, zagrażających bezpośrednio egzystencji, jak trzęsienie ziemi i inne katastrofy.

W drugim okresie, od średniowiecza do początków XX wieku, w sztuce obok demonicznych wyobrażeń lęku pojawiają się coraz częściej przedstawienia człowieka dręczonego tym uczuciem, co jest wyrazem wzrastającego zainteresowania ludzkim przeżywaniem cierpienia. Widać to w sztuce średniowiecznej w scenach mąk piekielnych, w obrazach Sądu Ostatecznego. Balthrusaitis zwraca uwagę na liczne zapożyczenia fantastycznej europejskiej sztuki średniowiecznej z orientalnych wzorów.7

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>