Śmierć w różnych epokach cz. III

W Odrodzeniu, inspirowanym antykiem, temat śmierci przybrał bardziej zhumamzowane, szlachetniejsze kształty. Okres baroku – to nie tylko metafizyczna poezja manierys- tów i pompae funebris, przydające blasku możnym nawet po zgonie. Dworska etykieta i elegancja, dbające o ironiczny dystans do najpoważniejszych spraw, nie pozwalały nawet samej śmierci, jeśli musiała już zjawiać się w salonach lub przypominać o sobie w kościele, zachowywać się zbyt brutalnie i prostacko. Przedstawione na nagrobkach postacie zmarłych nie tracą wykwintnego gestu, raczej wypoczywają, niż trwają w śnie wiecznym. Nawet rzeźby wyobrażające kościotrupy miewają wytworny wdzięk tanecznych gestów menueta.

Romantyzm, który odkrył uroki lęków średniowiecza, lubował się w scenach cmentarnych, opuszczonych ruinach, których pustkę ożywiały tylko widma zmarłych, wampirów i upiorów. Pejzaż melancholijnej śmierci przedstawia Wyspa umarłych Bócklina.

W twórczości J. Ensora (1860- 1949) śmierć, pojawiająca się najczęściej w towarzystwie groteskowych, zamaskowanych postaci, jest groźna, lecz bywa potraktowana ironicznie, tak jak to uczynił artysta na rysunku zatytułowanym Ja w 1960 roku. przedstawiającym leżący szkielet wsparty na ramieniu.

W sztuce współczesnej symbole śmierci są badziej aluzyjne. Mogą to być odarte z liści drzewa, śmiercionośna broń, zegar, który zastąpił dawną klepsydrę – symbol wszystko niszczącego czasu. Dla Gauguina w obrazie Skąd jesteśmy, kim jesteśmy, dokąd idziemy śmierć oznaczają: czaszka, świeca i zamknięta księga. Van Gogh w swoim Żeńcu widział uosobienie śmierci.39

Pozytywną, kulturotwórczą rolę lęku dostrzegał Goethe stwierdzając, że „groza jest najlepszą cząstką ludzkości” (Das Schaudern ist der Menschheit bestes Teil). a Jarosław Iwaszkiewicz powiada, iż „nie ma sztuki bez strachu życia albo strachu śmierci”.40 Wyobraźnia grecka ujęła to w pięknej metaforze, każąc Pegazowi, uosobieniu poezji, zrodzić się z krwi Gorgony – symbolu lęku.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>