Postawa animistyczna („od”) i instrumentalna („do”) – kontynuacja

Postawa instrumentalna jest wynikiem przewagi postawy ..od”, przed otoczeniem chcemy uciec lub je zniszczyć. U jej podłoża leży pierwsze prawo biologiczne: zachować własne życie za wszelką cenę. W pierwszym prawie biologicznym kryje się lęk przed zagładą, trzeba walczyć, by nie zostać przez otoczenie zniszczonym. Nie dąży się tu do złączenia z otoczeniem, jak w wypadku drugiego prawa biologicznego, ale do jego wykorzystania do własnych celów. Należy tak na nie zadziałać. by odnieść dla siebie korzyści.

Jeśli przyjmiemy, że uczucia o znaku pozytywnym (postawa ,,do”) wywodzą się z drugiego prawa biologicznego, a uczucia o znaku ujemnym (postawa „od”) z pierwszego prawa, to łatwiej można zrozumieć, iż pierwsze wiążą się z animistycznym, a drugie z instrumentalnym podejściem do otoczenia. Gdy głównym celem jest zachowanie własnego życia, wówczas otoczenie spełnia tylko rolę środka do tego celu, podejście do niego jest instrumentalne, jest ono przedmiotem służącym do zaspokojenia potrzeb, lub gdy otoczenie góruje nad nami, my stajemy się z kolei dla niego przedmiotem. Natomiast gdy celem jest zachowanie życia gatunku, wówczas otoczenie przestaje być przedmiotem, staje się podmiotem, takim jak my, z którym mamy się złączyć dla prokreacji i którym mamy się opiekować, by wzrastało na nasze podobieństwo. Otaczający świat staje się nam bliski i do nas podobny, łączy go z nami wspólnota wynikająca z drugiego prawa biologicznego. Nie jest on przedmiotem, którym staramy się manipulować w ten sposób, by przynosił nam jak najwięcej korzyści (egoizm pierwszego prawa biologicznego), ale podmiotem, dla którego jesteśmy gotowi poświęcić nawet własne życie (altruizm drugiego prawa biologicznego).

Dla uczuć pozytywnych charakterystyczne jest podejście animistyczne, a dla negatywnych – instrumentalne. Nawet przedmioty martwe ożywają pod wpływem uczuć pozytywnych, nabierają cech niemal ludzkich, są nam bliskie, rozumiemy je, prawie z nimi rozmawiamy. Dziecko ożywia w ten sposób swoje ukochane zabawki, a człowiek dorosły – mimo krytycznego nastawienia do animistycznego podejścia do rzeczywistości – traktuje nieraz swój ukochany przedmiot niczym najdroższą osobę (np. auto, namiot, narty itp.). W stosunku do zwierząt domowych podejście animistyczne jest prawie regułą.

Człowiek jednak wstydzi się swych uczuć względem otoczenia, podejście animistyczne jest traktowane jako dziecinny i raczej prymitywny sposób spojrzenia na nie. Natomiast za odpowiadające godności ludzkiego rozumu uznaje podejście instrumentalne. Obiektywnym spojrzeniem na świat jest to, które widzi go tylko jako przedmiot. Światem takim można swobodnie operować i władać, jest on bowiem „bezduszny”, nie łączy go z nami wspólnota doznań (anima), bo my jesteśmy panami świata, a świat jest jakby plastyczną materią, którą mamy kształtować. Sytuacja odwraca się, gdy poniesiemy klęskę, wówczas sami stajemy się plastycznym materiałem dla otoczenia.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>