Lęk i szaleństwo – kontynuacja

Ekspresjonistów fascynowała demoniczność obłędu. Jakby przyciągani siłą wspólnych zainteresowań, spotykają się wtedy i inspirują artyści studiujący wiedzę tajemną. Norweski malarz E. Munch przedstawia w wielu wersjach sceny i krajobrazy pełne lęku, śmierci i obsesji seksualnych, których ofiarą był od młodości. Przyjaźnił się z chorym na schizofrenię A. Strindbergiem oraz Stanisławem Przybyszewskim, współtwórcą Młodej Polski. Przybyszewski do dzisiaj uchodzi na Zachodzie za autorytet w historii demonologii i nauk tajemnych.

H. Werner uważa, że niebezpieczne przełomy ideologiczne i historyczne w życiu jednostki lub społeczeństwa prowadzą do obsesyjnej metaforyki. W lęku odnajduje się najgłębiej ukryte podobieństwa między zjawiskami. W ten sposób, według tego autora, rodzi się u pierwotnego człowieka myślenie magiczne.34 Snując dalej jego myśl, można by doszukiwać się genetycznego podobieństwa pomiędzy myśleniem magicznym – językiem schizofatycznym, zrodzonym z niezwykłych, zabarwionych lękiem przeżyć schizofrenicznych a poetycką metaforą.35 W barokowej poezji manierycznej, lubującej się w tym, co tajemnicze, dwuznaczne i podszyte metafizycznym lękiem, doceniano estetyczny walor obłędu. Dla Tezaura obłęd był synonimem metafory. W jego mniemaniu poetów, matematyków i wariatów łączy skłonność do myślenia metaforycznego.36

Hocke widzi w manieryzmie wyraz tendencji właściwych dla szczególnego typu wyobraźni twórczej, którą można by określić w języku psychiatrycznym jako wyobraźnię schizoidalną lub introwertywną. Cechują ją skłonność do fantastyki, mitologizacji własnych przeżyć i ich symbolicznego, nierealistycznego wyrażania w dziele sztuki. W takim rozumieniu wspomniany autor dostrzega nurt manierystyczny w różnych epokach, a niewyłącznie w okresie baroku, jak to na ogół się przyjmuje. L. Navratil trafnie dostrzegł wartość tej teorii w swoich próbach doszukiwania się podobieństwa między tak pojmowanym manieryzmem w sztuce profesjonalnej a twórczością schizofreniczną.37

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>