Lęk w płaszczyźnie pochyłej

Lęk jest uczuciem, które mobilizuje ustrój do tego, co ma nastąpić: mobilizacja ta, jak wiadomo, bywa nieraz gwałtowna i w skrajnych wypadkach może nawet doprowadzić do śmierci. Gdy świat społeczny jest nieznany, wyolbrzymiony, nie można z nim walczyć, cała mobilizacja lękowa uderza w próżnię. Nie wyładowany lęk wpływa na jeszcze większe wyolbrzymienie zewnętrznego niebezpieczeństwa. Wzrasta pogotowie lękowe, a z nim pogotowie urojeniowe. Pod wpływem bowiem lęku obraz otoczenia społecznego ulega znacznym zniekształceniom.

W płaszczyźnie pochyłej lęk nie pozwala wejść w kontakt z otoczeniem społecznym: jest ono zbyt potężne, by stanąć z nim do walki. Można najwyżej działać nań z pomocą środków magicznych, tak jak człowiek pierwotny, obezwładniony lękiem wobec ogromu otaczającego świata, starał się go ujarzmić z pomocą magii. Okres analny jest też okresem myślenia magicznego, dziecko wymyśla różne rytuały, którymi zaklina i odczynia nieprzyjazne moce otaczającego je świata. Podejście instrumentalne do otaczającej rzeczywistości jest w istocie magiczne. Naciskamy to tu, to tam, i osiągamy pożądane, magiczne wprost efekty. Ale otaczający świat pozostaje nadal tajemniczy i niezrozumiały, jest on tylko przedmiotem, którym możemy wprawdzie nieraz pokierować z pomocą magicznych sztuczek, ale który w zasadzie przytłacza nas swoim ogromem i tajemnicą.

Natomiast w płaszczyźnie poziomej można pokonać własny lęk przed społecznym otoczeniem. Na to otoczenie nie musimy już bowiem patrzeć w górę, jest ono do nas podobne, możemy je zrozumieć. Nie potrzeba już magicznych rytuałów, bo znamy jego mechanizmy, są one takie jak nasze. To nie jest już obcy i przytłaczający przedmiot, ale zrozumiały dla nas podmiot. Może on nami rządzić, ale my też potrafimy nim kierować. Mobilizacja ustroju nie trafia w próżnię, ale w różnych formach zostaje wyzyskana w aktywności ustroju: w ścieraniu się, walce, ucieczce, zwycięstwie i klęsce.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>