Lęk przed karą i potępieniem

Zwierciadło społeczne odgrywa decydującą rolę w tworzeniu się porządku moralnego, tj. najwyższej hierarchii wartości, dotyczącej naszych najbardziej skomplikowanych związków z otoczeniem. Lęk przed karą modyfikuje nasze struktury czynnościowe i sprawia, że wiele struktur potencjalnych nie zostaje zrealizowanych. Klasycznym przykładem takiej potencjalnej struktury czynnościowej jest maksymalne wypełnienie postawy „od”, czyli mord: normalnie nie dochodzi on do realizacji, ale w pewnych sytuacjach, np. w czasie wojny czy rewolucji, gdy jest on tolerowany, a nawet aprobowany przez zwierciadło społeczne, łatwo się realizuje i po pewnym okresie adaptacji nie wywołuje poczucia winy.

Zwierciadło społeczne jest zmienne, w ciągu życia ludzkiego różne czynniki wpływają na jego ukształtowanie. Te same czyny w jednej grupie społecznej są aprobowane, w drugiej potępiane. Względną stabilność zwierciadła społecznego zawdzięczamy pierwszym engramom świata społecznego, które jakby na zasadzie imprinting pozostawiają trwały i niezatarty ślad. A te pierwsze zapisy wiążą się przede wszystkim z postacią ojca.

Lęk przed społecznym potępieniem jest u człowieka bardzo silny i zdarza się, że przeważa nad lękiem biologicznym. Z obawy przed potępieniem czy ośmieszeniem człowiek naraża się na śmierć, jak np. w czasie wojny, a wykluczony ze swej grupy społecznej nieraz odbiera sobie życie. Znaczenie lęku społecznego w tworzeniu się układu samokontroli jest bezsporne. Otoczenie społeczne, występujące jako „sędzia sprawiedliwy”, jest ważnym czynnikiem modulującym i porządkującym nasze formy zachowania, a także przeżywania. Jest to zasadnicze sprzężenie zwrotne regulujące nasz metabolizm informacyjny. Nieraz w psychozach typu urojeniowego otoczenie społeczne wyraźnie występuje w roli surowego sędziego. Problem kary jest jednym z zasadniczych wątków w psychozach, a w formie bardziej zakamuflowanej – w nerwicach. Z problemem kary i nagrody wiąże się sprawa ludzkiej odpowiedzialności.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>