Lęk przed karą i potępieniem cz. II

Dla przyrodnika jest to raczej problem nie istniejący, dąży on bowiem do ułożenia rzeczywistości w tego rodzaju związki przyczynowe, w których odpowiedzialność ustroju jest pojęciem zgoła pustym. Obserwując jednak, jak wielką rolę w rozwoju człowieka, a także zwierząt, przynajmniej wyższych, odgrywa układ samokontroli i system nagrody i kary, nie można tak łatwo odrzucić koncepcji odpowiedzialności. System kary i nagrody opiera się na koncepcji odpowiedzialności. Człowiek nieodpowiedzialny nie może być karany ani nagradzany, nie jest bowiem jego zasługą czy winą, że w ten, a nie inny sposób postępuje.

Życie nie jest procesem wyłącznie automatycznym, potrzebny jest w nim wysiłek: wysiłek ten między innymi musi się koncentrować na wyborze odpowiednich form zachowania. Zły wybór może się kończyć klęską zarówno własną, jak i nawet grupy, w której się żyje. Życie wymaga wysiłku decyzji i za nią jesteśmy karani lub nagradzani. Zwierciadło społeczne jest jednym z najważniejszych czynników oceniających nasz wysiłek.

Sędzia może być sprawiedliwy lub niesprawiedliwy. Wyidealizowanie postaci ojca (spojrzenie w górę) sprawia, że jest on w oczach dziecka sędzią sprawiedliwym. Sprawiedliwość i wszechmoc są atrybutami, którymi dziecko obdarza pierwszego reprezentanta świata społecznego. Późniejsze życie uczy człowieka, że z tą sprawiedliwością otoczenia społecznego bywa różnie. Nieraz czuje się on pokrzywdzony wyrokiem otoczenia, nieraz musi walczyć o sprawiedliwość dla siebie lub z niej w ogóle zrezygnować.

Mimo wszystkich zawodów nie znika jednak całkiem wiara w absolutną sprawiedliwość, wiara zaszczepiona w dzieciństwie. Wiara ta może się przenosić na przyszłe życie, jeśli nie ma już żadnych możliwości zaspokojenia jej w tym życiu.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>