Lęk i szaleństwo

W dziełach literackich począwszy od tragedii greckich aż po obecne czasy obraz obłędu był artystycznym sposobem pokazania tragizmu ludzkiego losu na przykładzie zgubnych namiętności, dramatycznie wyolbrzymionych przez chorobę. Takie opowieści służyły umoralnieniu i budziły współczucie dla ich bohaterów.

Lęk w sztuce może też być wyłącznym celem wywołania nastroju niepokoju, grozy i pełnego napięcia oczekiwania. Tę estetyczną funkcję lęku, widoczną od niepamiętnych czasów w wielu baśniach i legendach, rozbudowali romantycy, stwarzając szczególny rodzaj literatury grozy.

Moraliści już z dawna przestrzegali, że pod maską piękna może kryć się zło, a romantycy dostrzegli niebezpieczny wdzięk i kusicielskie powaby zła, grozy i strachu. Dzięki tym elementom można było dobitniej zarysować ulubioną w romantyzmie postać samotnego, przeklętego geniusza, rewolucjonisty przeciwstawiającego się prawom ludzkim i boskim, zdolnego stawić czoło lękom i przeciwnościom losu przewyższającym ludzkie możliwości. Jak niezwykli bywają bohaterowie romantyczni, tak odmienna od codzienności bywa egzotyczna sceneria, w której toczą się ich przygody. Walor i atrakcyjność egzotyki wynika ze szczególnej urody niepokoju, który budzą rzeczy nieznane. Z kolei inna jest rola obłędu w niektórych utworach literatury fantastycznej. Postacie szalonych łączą tu w sobie cechy zapożyczone z romantyzmu i lombrozjańskiej teorii o powiązaniach między geniuszem, obłąkaniem i zbrodnią. Jest to jeszcze jedna z fałszywych klisz, którą stworzyła wyobraźnia ludzka w powtarzającym się procesie odrzucania ze społeczności chorego psychicznie. Przykładem mogą być takie opowieści, jak Doktor Jekyll i Mr Hyde R. Stevensona i Wyspa dr. Moreau H. G. Wellsa.

Literacki wątek lęku i cierpienia, w którym splatają się elementy grozy, satanizmu i erotyki będącej symbolem ślepych sił instynktu i ludzkich wynaturzeń, stał się szczególnie modny w wieku XIX i cieszy się do dzisiaj dużym zainteresowaniem. Obszerny przegląd tego rodzaju literatury daje Mario Praż33 w swojej książce: Miłość, śmierć i diabeł, omawiającej demo- nizm seksu w literaturze i sztuce XVIII i XIX wieku. Powstał także gatunek filmów grozy i dreszczowców.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>