Lęk i fantastyka cz. II

Lęk zdaje się być ściśle związany z przeżyciami religijnymi. Rudolf Otto w swoich rozważaniach o świętości15 stwierdza, że w każdej religii występuje ambiwalencja uczuciowa. Świętość (łac. numinosum) ma dwa aspekty: 1) budzący lęk (łac. tremendum) i 2) oczarowujący (fascinosum, z łac. fascinare – czarować). W przeżyciu religijnym łączą się według tego autora miłość i lęk, ucieczka i oddanie. Lęk jest też nierozłącznie spleciony z pojęciem tajemnicy, które należy do istotnych składników przeżyć religijnych.

W obrządkach inicjacyjnych ludów pierwotnych, w praktykach szamańskich i ascetyczno-mistycznych, które symbolizują śmierć dawnego niedoskonałego wcielenia i odrodzenie się do nowego bytu, jedną z faz, przez które musi przejść adept tego rodzaju rytów, jest etap lęku.

Różnego rodzaju praktyki ascetyczne, jak: głodówka, specjalne ćwiczenia w rodzaju jogi, absolutne odosobnienie na pustyni, w górskich lub leśnych ostępach, służą do wprowadzenia w stan zmienionej świadomości i fantastycznych uro- jeniowo-halucynacyjnych doznań. Niektóre ludy używały przy tym różnych środków narkotycznych.16

Treścią przerażających wizji było przeżywanie własnej śmierci: dokonywała się ona czasem w sposób bardzo okrutny: przez poćwiartowanie, wskutek rozszarpania przez dzikie zwierzęta, itp. Inni „wędrowali” w zaświaty, stając się w swym mniemaniu widmami i uczestnikami pandemonium podziemnej krainy. Dzięki tym przeżyciom mieli oni poznawać ostateczne tajemnice życia i śmierci.

Wiara w powtarzający się rytm życia i śmierci, wstępowania w świat podziemny i ponownego odrodzenia w doskonalszej nieraz postaci ponawia się w egipskiej legendzie o Izydzie i Horusie, w greckiej opowieści o Persefonie i Korze. Chrystus również „zstąpił do piekieł”, by trzeciego dnia zmartwychwstać. Dantego wiedzie Wergiliusz poprzez samo dno piekielne do najwyższych sfer niebiańskich, a chyba najpiękniejszą metaforą, która mówi o inicjacyjnym i oczyszczająco-twór- czym działaniu takiej symbolicznej wędrówki przez krainę śmierci i lęku, jest mit o Orfeuszu i sile jego poezji potężniejszej niż śmierć.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>