Fikcyjność naszego obrazu świata społecznego

Mimo silnie rozwiniętych tendencji marzycielskich dzieci zazwyczaj zachowują równie silny zmysł rzeczywistości. Nie znaczy to jednak, by ich ojcoburcze marzenia nie miały wywoływać poczucia winy. W wypadku nie zrealizowanych struktur czynnościowych bywa ono nawet silniejsze, niż wówczas gdy nastąpi ich realizacja. Na skutek poczucia winy jeszcze bardziej wzrasta „potęga” ojca, występuje on jako ten, który ma pełnię władzy karania za złe myśli. Wątek kary jest częstym elementem klinicznych urojeń i w jego genezie należy prawdopodobnie doszukiwać się dziecięcego lęku przed karzącym ojcem. W tradycyjnym modelu rodziny ojciec niejednokrotnie występuje jako pierwszy przedstawiciel społecznej sprawiedliwości, on karze i nagradza. Jest w ten sposób zalążkiem zwierciadła społecznego.

Na przykładzie zwierciadła społecznego dobrze widać fik- cyjność naszego obrazu świata społecznego. Człowiek ma poczucie, że każdy jego czyn, a nawet myśl czy uczucie są przez otoczenie społeczne w jakiś sposób zauważane i odpowiednio oceniane. Stara się on nakładać różnego rodzaju maski, by nie pozwolić otoczeniu na odczytanie swych prawdziwych intencji. W rzeczywistości nie jesteśmy pod tak baczną obserwacją naszego otoczenia. Spojrzenie ludzkie, które na sobie odczuwamy i które tak wyraźnie wpływa na nasze postępowanie, jest w znacznej mierze wyłącznie naszą konstrukcją myślową. Wyobrażamy sobie, że w ten sposób ludzie na nas patrzą. Mamy wrażenie, że znajdujemy się w centrum ludzkiej społeczności, zamknięci w jej kręgu i ze wszystkich stron padają na nas krytyczne spojrzenia. Zdajemy sobie oczywiście sprawę, że tak naprawdę nie jest, ale trudno nam zwalczyć to złudzenie.

Złudzenie to odgrywa rolę w układzie samokontroli: właśnie te spojrzenia są sprzężeniem zwrotnym regulującym zachowanie układu. Jak wiadomo, częściowo ulegają one internalizacji, tworząc świadome i podświadome sumienie (superego). Samo jednak spojrzenie pochodzące z zewnątrz nie zawsze odpowiada rzeczywistemu zachowaniu społecznego otoczenia. Ulega ono samoistnie wzmocnieniu, a nieraz wypaczeniu wskutek tego, że odgrywa tak ważną rolę w procesach samo- regulacji.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>