Ekspresja

Lęk jest tym przeżyciem, które najłatwiej jest obserwować w całym świecie zwierzęcym, nawet na najniższych poziomach jego rozwoju. Może wynika to z dynamiki tego uczucia, a może jest to uczucie najbardziej prymitywne, które pierwsze pojawia się w subiektywnym świecie przyrody ożywionej. Charakterystyczne jest to, że zasadnicza ekspresja lękowa jest wspólna dla wszystkich przedstawicieli świata ożywionego. Leżąc na łące zabawiamy się nieraz drażnieniem robaka lub jakiegoś owada za pomocą źdźbła trawy. Obserwować można wówczas dwie reakcje: pod wpływem zagrożenia, jakie dla tej żywej istoty stanowi nasza zabawa, wykonuje ona gwałtowne, chaotyczne i przeważnie bezcelowe ruchy lub zastyga w bezruchu.

Ten zasadniczy typ reakcji ruchowej – bezruch lub podniecenie ruchowe – obserwuje się też u człowieka w wypadku dużego nasilenia lęku. Mówi się, że człowiek „osłupiał” lub „oszalał” ze strachu. W schizofrenii katatonicznej, w której lęk dochodzi prawdopodobnie do najwyższego nasilenia, chory jest zahamowany (stupor) lub podniecony {furor kata – tonicus). Pod wpływem lęku ulegają porażeniu czynności ruchowe: zwykle najpierw ulega porażeniu najwyższa postać ruchu, tj. mowa (człowiek „oniemiał” ze strachu). Zdarza się jednak, że pod wpływem lęku traci on władzę w rękach lub nogach. Nadmierną i bezcelową aktywność ruchową obserwuje się już przy słabszym nasileniu lęku: typowym przykładem jest chodzenie tam i z powrotem przed drzwiami, które za chwilę mają się przed nami otworzyć, bębnienie palcami po stole, tzw. kołysanie diabła, zaciskanie rąk itp.

Charakterystyczne dla uczucia lęku jest napięcie mięśni prążkowanych, szczególnie wyraża się to w mimice twarzy i w postawie całego ciała. Rysy twarzy są napięte, szpary powiek poszerzone, źrenice szerokie, nieraz prawie nie widać tęczówki, czoło poprzecznie pofałdowane (mimika zaskoczenia i zdziwienia), usta uchylone, gdy przy agresji są ściągnięte itp. Oczywiście opis szczegółowy mimiki (twarzy) niewiele wnosi do poznania tegoż uczucia, poznajemy je u drugiego człowieka, a także u zwierząt w sposób całościowy, tzn. od razu orientujemy się, że dany człowiek lub zwierzę jest wystraszone, nim jesteśmy w stanie zauważyć różne szczegóły ekspresji związane z tym uczuciem. Postawa ciała (pantomi- mika) jest zwykle przygotowaniem do ucieczki – lekko pochylona, silnie napięte wszystkie mięśnie, zwłaszcza zginacze. Chorzy na nerwicę, żyjący w stałym napięciu lękowym, odczuwają często bóle mięśniowe, zwłaszcza mięśni grzbietu (antygrawitacyjnych), wiążące się z wzmożonym wskutek lęku napięciem mięśni prążkowanych. Większość anksjolity- ków, tj. środków zmniejszających napięcie lękowe, zmniejsza też napięcie mięśniowe.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>