Blog Archives

Skala

Skala przeżyć lękowych jest bardzo rozległa. Najlepiej uwidacznia się to przy omówionym powyżej lęku dezintegracyj- nym, który może wahać się od minimalnego niepokoju, występującego przy każdej zmianie interakcji z otoczeniem (odruch orientacyjny), do maksymalnego natężenia lęku, jak np. przy nagłej, nieoczekiwanej i całkowitej zmianie sytuacji zewnętrznej (np. w wyniku jakiegoś kataklizmu) lub przy gwałtownej zmianie obejmującej zarówno świat zewnętrzny, jak i wewnętrzny człowieka (np. w schizofrenii). Również jakościowo uczucie lęku może różnie się przedstawiać. Może istnieć tylko gwałtowna potrzeba ucieczki, jak najszybciej oderwać się od sytuacji zagrożenia: tendencja ucieczkowa może mieszać się z ciekawością, z podziwem, a nawet zachwytem: w tych wypadkach postawa ucieczkowa nie jest „czysta”, ma domieszkę postawy przeciwnej „do”, uczucie jest bardziej ambiwalentne.

czytaj więcej

Granica eksploracji – śmierć

Istnieje jednak pytanie, na które nie ma odpowiedzi, a mianowicie: „Co to jest śmierć?” W tym punkcie kończy się nasza eksploracja otaczającego świata, na pytanie to nigdy nie potrafimy odpowiedzieć, gdyż ze śmiercią kończy się też nasz świat. Tak więc w lęku przed nieznanym – który jest komponentem lęku dezintegracyjnego, zniszczenie bowiem starego obrazu świata (struktury czynnościowej metabolizmu informacyjnego) stawia nas przed pytaniem, co będzie dalej, czy jest to nowe i nieznane – kryje się lęk przed śmiercią, ona bowiem jest niewiadomą, której nigdy za życia nie jesteśmy w stanie poznać.

czytaj więcej

Swoboda decyzji

Różnorodność struktur czynnościowych u człowieka jest, praktycznie rzecz traktując, nieograniczona, a tym samym możliwości różnorodnych decyzji też nie mają określonych granic. U zwierząt w związku z większym ubóstwem struktur czynnościowych zakres decyzji jest znacznie mniejszy, zwierzęta nie wykraczają poza prawa życia, poza jego konkretność, może dlatego nie ma w nich tyle okrucieństwa i przemocy co u człowieka, ale nie ma też tworów kulturalnych. Tylko człowiek potrafi wznieść się ponad prawa przyrody, może oderwać się od konkretności życia, może wybrać nawet własną śmierć. Zakres jego decyzji jest niesłychanie bogaty i właściwie nieograniczony. Omawiając dwie fazy metabolizmu informacyjnego podzielono decyzje na te, które rozgrywają się poniżej progu świadomości i są związane z wyborem postawy „do” lub „od” i poziomu dynamiki życiowej, i na te, które rozgrywają się przeważnie powyżej progu świadomości i związane są z wyborem tych z wielu możliwych struktur, które najlepiej przystają do otaczającej rzeczywistości. Pierwszy rodzaj wyborów określono jako emocjonalno-nastrojowy, drugi jako racjonalno-woli- cjonalny. Kierkegaard rozróżniał trzy sfery życia ludzkiego, a tym samym wyborów: sferę estetyczną, etyczną i religijną.

czytaj więcej

Zacieśnienie wolnej przestrzeni człowieka

Dynamika życia i jej subiektywny odpowiednik, nastrój, wyraźnie korelują z wolną przestrzenią. Im przestrzeń szersza, tym nastrój jest pogodniejszy, a im ciaśniejsza, tym nastrój gorszy. Wyrazem dynamiki życiowej jest intensywność tworzenia struktur czynnościowych: ograniczenie wolności utrudnia lub nawet uniemożliwia realizowanie tych struktur, co w końcu prowadzi do osłabienia ich tworzenia – bo po co tworzyć coś, co i tak nie ma szans realizacji: w ten sposób dynamika życiowa opada i pojawia się przygnębienie. Zwiększona dynamika życiowa wpływa na rozszerzenie wolnej przestrzeni: człowiek radosny ma cały świat u swoich stóp. Zależność jest więc obustronna. Zagadnienia te zostały szczegółowiej omówione w książce poświęconej melancholii.

czytaj więcej

Pozbawienie człowieka możności decydowania

Teoretycznie sprawę traktując można przyjąć, że pozbawienie człowieka możności decydowania (czyli ograniczenie jego wolności woli) powinno ujemnie się odbić na czynnościach układu nerwowego, istotą pracy układu nerwowego jest bowiem właśnie formowanie się decyzji. Każdy neuron musi bez przerwy decydować, czy zareagować „tak” czy „nie” na strumień informacji, którymi jest bombardowany. Proces decyzji wymaga dużego wysiłku i prawdopodobnie duże zapotrzebowanie energetyczne układu nerwowego (u człowieka około 1/5 – 1/4 zapotrzebowania energetycznego całego ustroju) jest związane z procesem decydowania. U dzikich zwierząt pozbawienie wolności może skończyć się śmiercią, jest to jedna z przeszkód w dostarczaniu zwierząt do ogrodów zoologicznych. Zwierzęta chowane w niewoli, pozbawione swobody decyzji, zapadają na nerwice. Pawłów zwrócił pierwszy uwagę na ten typ nerwic zwierzęcych.

czytaj więcej

Porządek – zmiana – dezintegracja cz. II

Gdy pracujemy w pokoju, w którym wciąż rozlega się dźwięk telefonu, nasza reakcja na ten bodziec orientacyjny staje się bardzo słaba. Przy dokładniejszym badaniu można by dostrzec pewne reakcje wegetatywne, jak przyspieszenie akcji serca, wzrost ciśnienia krwi, wystąpienie odruchu skórno-galwanicz- nego. Czasem odczuwamy nieznaczny niepokój lub rozdrażnienie. Gdy ten sam telefon zadzwoni w momencie, gdy zasypiamy, wywoła on silną reakcję wegetatywną, połączoną z odpowiednim komponentem lękowym. W pracy jesteśmy bowiem nastawieni na telefony: nasz wewnętrzny rachunek prawdopodobieństwa przyjmuje, że mogą one dzwonić co chwilę. Natomiast w momencie zasypiania jesteśmy nastawieni na wyłączenie wszystkich bodźców percepcyjnych, na maksymalną izolację od otoczenia, dźwięk telefonu jest tu zaskoczeniem, godzi w nasz wewnętrzny rachunek prawdopodobieństwa.

czytaj więcej

Zagrożenia z wnętrza ciała

Jest to jednak sygnał dość nieokreślony. Przeżycie lękowe przebiega bowiem często w ten sam sposób mimo różnorodnej genezy lęku. Na przykład w nerwicach nierzadkim objawem jest lęk przed śmiercią, choć w rzeczywistości choremu nie zagraża śmierć, jego lęk może więc mieć inne podłoże niż biologiczne. Na odwrót, pierwszymi zwiastunami choroby nowotworowej są nieraz objawy nerwicowe: odczuwalny lęk może mieć charakter społeczny czy moralny, a w rzeczywistości jest lękiem biologicznym. Nawet jednak w tych wypadkach, gdy wiemy, że sygnał lękowy jest związany z dysfunkcją naszego ustroju, zwykle nie wiemy, jakiego rodzaju jest ta dysfunkcja i dopiero badanie lekarskie może odkryć jej genezę. Ta nieokreśloność jest dosyć typowa dla procesów pierwszej fazy metabolizmu informacyjnego, a do niej należy między innymi sterowanie informacjami pochodzącymi z wnętrza naszego ciała.

czytaj więcej

Strach

Lęk przedmiotowy nazywamy zwykle strachem. Przedmio- towość, jak zresztą w wypadku wszystkich reakcji emocjonalnych, jest względna. Drobne zagrożenie może wywołać nieproporcjonalnie silną reakcję i odwrotnie, duże zagrożenie – słabą reakcję lękową. Wielkość sygnału lękowego, podobnie zresztą jak sygnału bólowego, nigdy nie stanowi obiektywnej miary zagrożenia. Jest to wypadkowa wielu czynników: prawdopodobnie genetycznie uwarunkowanego pogotowia lękowego czy bólowego, historii życia (na zasadzie odruchowości warunkowej nawet zupełnie obojętne bodźce mogą stać się silnymi sygnałami lękowymi), aktualnego stanu nastrojowo-uczuciowego (człowiek w nastroju pogodnym, przychylnie nastawiony do otoczenia, na ogół słabiej reaguje lękowo czy bólowo niż człowiek przygnębiony, wystraszony itp.). Wreszcie na wielkość sygnału lękowego wpływa mechanizm błędnego koła (dodatniego sprzężenia zwrotnego): pod wpływem lęku zostaje wyolbrzymiony przedmiot zagrożenia, co z kolei wywołuje nasilenie lęku itd., właściwie ad infinitum.

czytaj więcej

Patologia schizofreniczna i społeczna pierwszego prawa biologicznego

Jak się zdaje, w schizofrenii dość jaskrawo występują nieraz obie postacie lęku przed śmiercią: chory odczuwa zagrożenie przez otaczający świat, kurczy się w sobie, zmienia się w automat kierowany siłami z zewnątrz albo też odczuwa niezwykłą ekspansję własnej osoby, wszechmoc, zespala się z otaczającym światem lub z bóstwem, nieraz z nim się identyfikuje: daje mu to uczucie ekstazy, która jednak nie jest wolna od domieszki lęku.

czytaj więcej

Kulturowy aspekt drugiego prawa biologicznego

W świetle prawa zachowania życia gatunku życie jednostki ma sens tylko w łączności z innymi żywymi istotami: jednostka dąży do złączenia się z drugą, by mogło się spełnić prawo zachowania gatunku. Człowiek opiekuje się swym potomstwem, przedkładając ten cel nad inne, bardziej egoistyczne cele. Związek z potomstwem, zwłaszcza u zwierząt wyższych, jest tak silny, że wyraźnie przeczy samotności żywych istot. U człowieka prawo zachowania życia gatunku rozszerza się na wartości kulturowe.

czytaj więcej