Monthly Archives Sierpień 2017

Porządek – zmiana – dezintegracja

W naszych relacjach z otaczającym światem mimo ich ustawicznej zmienności wytwarza się określona struktura. Nasz metabolizm informacyjny nie jest czymś chaotycznym, lecz posiada określony porządek. Każda zmiana sytuacji narusza porządek wytworzony między ustrojem a środowiskiem, stara struktura ulega zniszczeniu, a w jej miejscu tworzy się nowa. Jest to analogiczny proces budowy i niszczenia, jaki obserwuje się w metabolizmie energetycznym. Zmiany w strukturze interakcji z otoczeniem mogą być drobne, stanowią one kanwę naszego codziennego życia, ale mogą też być poważne, kiedy odnosimy wrażenie, że runął nasz dotychczasowy świat. Tego typu totalne zmiany spotkać można w wypadku wojen, kataklizmów, klęsk życiowych, utraty najbliższej osoby, niekiedy w wypadku nawrócenia. W psychopatologii klasycznym przykładem takiej zmiany jest schizofrenia.

czytaj więcej

Śmierć w różnych epokach cz. III

W Odrodzeniu, inspirowanym antykiem, temat śmierci przybrał bardziej zhumamzowane, szlachetniejsze kształty. Okres baroku – to nie tylko metafizyczna poezja manierys- tów i pompae funebris, przydające blasku możnym nawet po zgonie. Dworska etykieta i elegancja, dbające o ironiczny dystans do najpoważniejszych spraw, nie pozwalały nawet samej śmierci, jeśli musiała już zjawiać się w salonach lub przypominać o sobie w kościele, zachowywać się zbyt brutalnie i prostacko. Przedstawione na nagrobkach postacie zmarłych nie tracą wykwintnego gestu, raczej wypoczywają, niż trwają w śnie wiecznym. Nawet rzeźby wyobrażające kościotrupy miewają wytworny wdzięk tanecznych gestów menueta.

czytaj więcej

Życie ludzkie porównuje się do dnia

Obszary nocy i marzenia sennego to miejsca, gdzie szczególnie łatwo powstaje fantastyka lęku. M. Jacobi, uczennica C. G. Junga, stwierdza, iż „pierwotny koszmar senny jest ojcem wszelkiej mitologii”.22 We śnie wszystko staje się możliwe. W miejsce porządku świata pojawia się chaos. Zakłócona jest identyczność osób i przedmiotów, pomieszane ze sobą elementy najbardziej sprzeczne, jak w obrazach Boscha, w których zatarta jest granica między istotami żywymi a światem nieorganicznym i gdzie z kształtów najpowszechniejszych sprzętów wyłaniają się demony groźne i groteskowe.

czytaj więcej

Złagodzenie lęku

Podobny mechanizm psychologiczny można i teraz dostrzec w stosunku chorego i jego bliskich do lekarza. Złagodzenie lęku, które odczuwa się zapewniając choremu pomoc lekarską, wynika zapewne, niezależnie od wiary w skuteczność leczenia, również z poczucia przerzucenia odpowiedzialności za swój los lub los bliskiego nam lekarza, do którego umiejętności należy znajomość zła uosobionego w chorobie i zażegnania go.

czytaj więcej

Reakcje indywidualne – dezintegracja i integracja

Drugim sposobem na lęk jest nadmierna dezintegracja lub nadmierna integracja. Dezintegracja polega na szukaniu oszołomienia w alkoholu, narkotykach, tańcach ekstatycznych: świadomość jest wtedy przymroczona, lęk rozpływa się w chaosie przeżyć. Dezintegracja może zjawić się spontanicznie pod wpływem silnego lęku. dochodzi nawet do utraty przytomności, do lękowego zamroczenia lub schizofrenicznego chaosu.

czytaj więcej

Typ schizoidalny (autystyczny)

W wypadku pośrednich zmian osobowości cechy lękowe są bardziej utajone, maskowane są one przez różnego rodzaju mechanizmy obronne, które mają ochronić danego człowieka przed negatywnymi uczuciami lęku i agresji. By uchronić się przed sytuacją zagrożenia, najłatwiej jest z niej się wycofać. Człowiek taki (autystyczny, schizoidalny) z góry zakłada, że ze strony otoczenia spotkać go mogą wyłącznie przykrości, i z góry przyjmuje postawę wycofującą się. Odnosi się to głównie do otoczenia społecznego, gdyż ono jest zasadniczym środowiskiem czowieka i w nim człowiek napotyka najwięcej zagrożeń. Człowiek taki lepiej czuje się w samotności, wśród książek, dzieł sztuki, przyrody, zwierząt: ludzi boi się i ich unika.

czytaj więcej

Przewlekłe czynniki lękotwórcze cz. II

Nawet słabiej działające lękotwórcze środowisko wywołuje zmiany osobowości, wprawdzie znacznie dyskretniejsze, niemniej uchwytne. Za takie środowisko można uznać naszą współczesną cywilizację z jej rewolucją naukowo-techniczną i gwałtownym kryzysem wartości kulturalnych. Pogotowie lękowe jest w naszej epoce, jak się zdaje, znacznie większe niż w bardziej ustabilizowanych okresach historycznych, a także większe niż w innych, tzw. bardziej prymitywnych kręgach kulturowych. Rozpatrując zatem wpływ czynników lękotwór- czych na rozwój osobowości, nie powinniśmy się ograniczać wyłącznie do wczesnego okresu rozwoju, ale w miarę możności rozpatrzeć całą historię życia.

czytaj więcej

Reakcja wegetatywno-endokrynna i metabolizm informacyjny cz. II

W pierwszej fazie metabolizmu informacyjnego mieszczą się, jak wiadomo, reakcje endokrynno-wegetatywne, związane z zasadniczymi postawami emocjonalnymi i dynamiką życiową. Faza ta ma znacznie dłuższą historię rozwoju niż faza druga (racjonalno-wolicjonalna i świadoma) i tym można tłumaczyć, że reakcje wegetatywne są lepiej zaplanowane i przystosowane do sytuacji zagrożenia niż filogenetycznie młodsze i znacznie bardziej skomplikowane reakcje ruchowe, wymagające świadomego kierowania. Od powstania życia na ziemi ustroje żywe były narażone na różnego rodzaju niebezpieczeństwa ze strony otoczenia, musiały więc gwałtownie i celowo reagować na wszelkie sygnały zagrożenia, inaczej życie na ziemi szybko zostałoby zniszczone. Wskutek stałego powtarzania się reakcje te uległy automatyzacji. Automatycznie ustrój nastawiał się do stawienia czoła niebezpieczeństwu.

czytaj więcej

Skala

Skala przeżyć lękowych jest bardzo rozległa. Najlepiej uwidacznia się to przy omówionym powyżej lęku dezintegracyj- nym, który może wahać się od minimalnego niepokoju, występującego przy każdej zmianie interakcji z otoczeniem (odruch orientacyjny), do maksymalnego natężenia lęku, jak np. przy nagłej, nieoczekiwanej i całkowitej zmianie sytuacji zewnętrznej (np. w wyniku jakiegoś kataklizmu) lub przy gwałtownej zmianie obejmującej zarówno świat zewnętrzny, jak i wewnętrzny człowieka (np. w schizofrenii). Również jakościowo uczucie lęku może różnie się przedstawiać. Może istnieć tylko gwałtowna potrzeba ucieczki, jak najszybciej oderwać się od sytuacji zagrożenia: tendencja ucieczkowa może mieszać się z ciekawością, z podziwem, a nawet zachwytem: w tych wypadkach postawa ucieczkowa nie jest „czysta”, ma domieszkę postawy przeciwnej „do”, uczucie jest bardziej ambiwalentne.

czytaj więcej

Granica eksploracji – śmierć

Istnieje jednak pytanie, na które nie ma odpowiedzi, a mianowicie: „Co to jest śmierć?” W tym punkcie kończy się nasza eksploracja otaczającego świata, na pytanie to nigdy nie potrafimy odpowiedzieć, gdyż ze śmiercią kończy się też nasz świat. Tak więc w lęku przed nieznanym – który jest komponentem lęku dezintegracyjnego, zniszczenie bowiem starego obrazu świata (struktury czynnościowej metabolizmu informacyjnego) stawia nas przed pytaniem, co będzie dalej, czy jest to nowe i nieznane – kryje się lęk przed śmiercią, ona bowiem jest niewiadomą, której nigdy za życia nie jesteśmy w stanie poznać.

czytaj więcej

Swoboda decyzji

Różnorodność struktur czynnościowych u człowieka jest, praktycznie rzecz traktując, nieograniczona, a tym samym możliwości różnorodnych decyzji też nie mają określonych granic. U zwierząt w związku z większym ubóstwem struktur czynnościowych zakres decyzji jest znacznie mniejszy, zwierzęta nie wykraczają poza prawa życia, poza jego konkretność, może dlatego nie ma w nich tyle okrucieństwa i przemocy co u człowieka, ale nie ma też tworów kulturalnych. Tylko człowiek potrafi wznieść się ponad prawa przyrody, może oderwać się od konkretności życia, może wybrać nawet własną śmierć. Zakres jego decyzji jest niesłychanie bogaty i właściwie nieograniczony. Omawiając dwie fazy metabolizmu informacyjnego podzielono decyzje na te, które rozgrywają się poniżej progu świadomości i są związane z wyborem postawy „do” lub „od” i poziomu dynamiki życiowej, i na te, które rozgrywają się przeważnie powyżej progu świadomości i związane są z wyborem tych z wielu możliwych struktur, które najlepiej przystają do otaczającej rzeczywistości. Pierwszy rodzaj wyborów określono jako emocjonalno-nastrojowy, drugi jako racjonalno-woli- cjonalny. Kierkegaard rozróżniał trzy sfery życia ludzkiego, a tym samym wyborów: sferę estetyczną, etyczną i religijną.

czytaj więcej